Δελτίο τύπου - Απολογισμός του παζαριού  μας

"Υπάρχω, δεν έχω χαθεί τελείως, δεν έχω ξεχαστεί"

Ολοκληρώθηκε την Κυριακή 19/6  το παζάρι που διοργάνωσε η “Στάση στο Καλαμάκι” σε συνεργασία με την “Αλληλεγγύη για όλους”. Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν μεγάλη και από το παζάρι μας πέρασαν πολλοί φίλοι, γνωστοί και άγνωστοι, από διάφορες περιοχές της Αθήνας, πολίτες με ευαισθησία και ενδιαφέρον για τα ζητήματα των έγκλειστων στις φυλακές συνανθρώπων μας. Είχαμε την ευκαιρία να  γνωριστούμε και να συζητήσουμε με ανθρώπους ανιδιοτελείς, με διάθεση προσφοράς και μια ανοικτή αγκαλιά για όσους  έχουν ανάγκη.

Στη διάρκεια του τριημέρου προβλήθηκε το ντοκιμαντέρ “Τα περιστέρια του Κορυδαλλού” της Εύας Στεφανή, καθηγήτριας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, από τη σειρά της ΕΡΤ “Κλειστοί χώροι” με θέμα τη ζωή των έγκλειστων γυναικών στη φυλακή του Κορυδαλλού. 

Η Ευα Χειλαδάκη, η ψυχή του εργαστηρίου ραπτικής στις φυλακές Θήβας όπου οι κρατούμενες κατασκευάζουν κούκλες και άλλες χειροτεχνίες προέβαλε σειρά ασπρόμαυρων φωτογραφιών με τίτλο «Fish market» ένα έργο εμπνευσμένο από την εμπειρία της στις φυλακές της Θήβας (το πρόγραμμα του εργαστηρίου υλοποιείται με τη στήριξη της ΜΚΟ «ΑΡΣΙΣ»). 

Ο Πέτρος Δαμιανός, διευθυντής των σχολείων που λειτουργούν μέσα στο Ειδικό Κατάστημα  Κράτησης Νέων Αυλώνα, μας παρουσίασε την πολύ σημαντική εκπαιδευτική δουλειά που γίνεται εκεί αλλά και τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης των νέων.  Όπως συγκλονιστικά ανέφερε: «Αυτοί είναι οι μαθητές μου... Είναι τα παιδιά που σαν κοινωνία δεν προλάβαμε...Τα παιδιά στις φυλακές είναι αποτυχία της κοινωνίας. Τα παιδιά στις φυλακές είναι δική μας αποτυχία».

Ο εκ των ομιλητών  Πάνος Λάμπρου δημοσιογράφος και εκπρόσωπος της “Πρωτοβουλίας για τα δικαιώματα των κρατουμένων”,  μας μίλησε για το σοβαρό θέμα των δικαιωμάτων των φυλακισμένων,  και τις δυσκολίες της επανένταξης μετά την αποφυλάκιση. Γιατί όπως μας θύμισε «από όλους όσους μπαίνουν στη φυλακή, τους αφαιρείται ένα ανθρώπινο δικαίωμα, το δικαίωμα της ελεύθερης κίνησης. Όλα τ’ άλλα δικαιώματα όμως είναι σε ισχύ».

Για το θέμα μας της φυλάκισης, της ζωής πριν και μετά από αυτήν, αλλά και του ρόλου της κοινωνίας μας, καθενός και καθεμιάς από εμάς, μίλησαν καθένας από την πλευρά του, ο Μιχάλης Υδραίος, συντονιστής της πρωτοβουλίας “Αλληλεγγύη για όλους”, η Γεωργία Πετράκη, καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, η Σίσσυ Βωβού, εκπρόσωπος της φεμινιστικής συλλογικότητας “Μωβ”  και ο Θωμάς Γιούργας, καθηγητής φιλοσοφίας και μέλος μας.

Στο παζάρι μας  διατέθηκαν κούκλες, διακοσμητικά μαξιλάρια, πανό και άλλες χειροτεχνίες  που κατασκεύασαν οι κρατούμενες των γυναικείων φυλακών της Θήβας και  πορτοφόλια και θήκες κατασκευασμένες από τους ανήλικους κρατούμενους των φυλακών του Αυλώνα. Τα έσοδα από τις πωλήσεις, ένα αρκετά σημαντικό ποσό, έχουν ήδη αποδοθεί ονομαστικά στους δημιουργούς των χειροτεχνιών και θα αποτελέσουν μια μικρή ανακούφιση στις ανάγκες τους.   

Ευχαριστούμε όσους και όσες έμπρακτα έδειξαν την αλληλεγγύη τους.

Παραθέτουμε την ομιλία της Γ.Πετρακη του Θωμα Γιουργα και πολλές φωτογραφίες. 

Η ομιλία του Θωμά Γιούργα : 

Ακόμα και η πιο άρτια θεωρητική ή Φιλοσοφική ανάλυση, δεν αξίζει όσο πέντε λεπτά προσφοράς ως εκπαιδευτικός στις φυλακές ή όσο μια εκδήλωσης στήριξης, προσφοράς και αλληλεγγύης στον συνάνθρωπο, όπως αυτή που οργάνωσε η ΣΤΑΣΗ. Παρόλα αυτά, έχει πρακτική αξία η κατανόηση των φιλοσοφικών επιχειρημάτων για την ‘τιμωρία’, αλλά και για το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου στην εκπαίδευση. Μία παραδοσιακή φιλοσοφική προσέγγιση περί τιμωρίας βασίζεται στην Καντιανή σκέψη και την αντιλαμβάνεται ως δίκαιη ανταπόδοση (retribution). Σύμφωνα με τον Καντ, ακόμα και η θανατική ποινή μπορεί να δικαιολογηθεί ηθικά, σε περιπτώσεις πολύ σκληρών εγκλημάτων. Η Καντιανή δικαιολόγηση εδράζεται στη δίκαιη ανταπόδοση και όχι στην αποτροπή ή στο γενικό κοινωνικό όφελος. Η δεύτερη παραδοσιακή προσέγγιση στην τιμωρία, έχει τις ρίζες της στις φιλοσοφικές αρχές του Ωφελιμισμού (Utilitarianism). Σύμφωνα με την Ωφελιμιστική προσέγγιση, οι σκοποί δικαιολογούν ηθικά τα μέσα ώστε να επιτευχθεί ο στόχος της μεγιστοποίησης της ευτυχίας για τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ανθρώπων. Και οι δύο αυτές Ηθικές θεωρίες αποτυγχάνουν, για διαφορετικούς λόγους, να θεμελιώσουν σε βάθος το δικαίωμα του κάθε κρατούμενου στην εκπαίδευση. Για παράδειγμα, η Ωφελιμιστική λογική του «κοινού καλού», η οποία ενστικτωδώς φαντάζει ιδιαίτερα διαισθητική, δεν μπορεί να θεμελιώσει το δικαίωμα κάθε κρατούμενου στην εκπαίδευση στις περιπτώσεις όπου το κόστος μιας τέτοιας επιλογής είναι μεγαλύτερο από το όφελος που παραγάγει για την κοινωνία. 

Τρεις ηθικές αρχές που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για μια πραγματικά προοδευτική, αριστερή, ανθρωπιστική προσέγγιση στο δικαίωμα κάθε κρατούμενου στην εκπαίδευση είναι η ανοικτότητα, η ευθύνη, και η κανονικοποίηση της ζωής εντός των φυλακών. Η ανοικτότητα αναφέρεται στη δυνατότητα του κρατούμενου να διατηρεί μια ζωντανή επαφή με τον κόσμο εκτός φυλακής (όπου αυτό εφικτό και ασφαλές). Εν καιρώ πανδημίας, η ανοικτότητα των κρατουμένων περιορίστηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην μπορούν καν να συνεχίσουν τις σπουδές στους. Με τον όρο ‘κανονικοποίηση’ (normalization) αναφερόμαστε στην δημιουργία συνθηκών κράτησης οι οποίες (πέρα από τον περιορισμό της ελεύθερης κίνησης) επιτρέπουν τη συνέχισης μια ζωής που δεν στερεί βασικά αγαθά και δικαιώματα από τους κρατούμενους. Με δεδομένο πως η εκπαίδευση είναι ένα αναγνωρισμένο ανθρώπινο δικαίωμα, η ηθική αρχή της κανονικοποίησηςμπορεί να γίνει το πρόσφορο έδαφος για την θεμελίωση αυτού του βασικού δικαιώματος. 

Ευχαριστούμε και πάλι τον Πέτρο Δαμιανό για την τεράστια προσφορά του!

Η ομιλία της Γεωργίας Πετράκη : 

ΠΕΤΡΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

ΑΛΙΜΟΣ 19-06-2022

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ και οι ΦΥΛΑΚΕΣ ΑΝΗΛΙΚΩΝ

Εισαγωγή

Η εκπαίδευση στις φυλακές ως δικαίωμα

: Η εκπαίδευση που παρέχεται σε κρατουμένους καλείται να εξυπηρετήσει διάφορους σκοπούς, όπως είναι η επανένταξη των κρατουμένων, η μεταστροφή των αντιλήψεων και του τρόπου ζωής τους, η αποτροπή της υποτροπής, η παροχή γνώσεων και η δημιουργική εκμετάλλευση του «ελεύθερου» χρόνου τους κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού τους. Ανάλογα με τους ευρύτερους στόχους του ποινικού και σωφρονιστικού συστήματος, διαμορφώνονται και οι σκοποί της παρεχόμενης εκπαίδευσης  Το δικαίωμα στην εκπαίδευση είναι δικαίωμα για όλους και κατοχυρώνεται συνταγματικά (άρθρο 16 παρ. 4 του Συντάγματος). Ο κρατούμενος είναι και παραμένει υποκείμενο δικαιωμάτων. Το δικαίωμα του έγκλειστου πληθυσμού στην εκπαίδευση είναι θεσμικά το ίδιο ως προς το περιεχόμενο με το αντίστοιχο δικαίωμα των ελεύθερων πολιτών, διαφέρει όμως ως προς τον τρόπο άσκησής του (ρυθμιστικά - κανονιστικά). Ε

Κάποια ιστορικά δεδομένα και στοιχεία του νομικού πλαισίου για την εκπαίδευση στις φυλακές:

Σε διεθνές επίπεδο, το δικαίωμα στη δωρεάν εκπαίδευση σε όλους κατοχυρώνεται στη μη δεσμευτικήΟικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1984 και στο νομικά δεσμευτικό Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτικά Δικαιώματα. Ωστόσο, ειδικότερα το δικαίωμα στην εκπαίδευση των κρατουμένων κατοχυρώνεται και προστατεύεται στους μη δεσμευτικής ισχύος NelsonMandelaRules και στους Κανόνες των Ηνωμένων Εθνών για την Προστασία των ανηλίκων που έχουν στερηθεί την ελευθερία τους. Στις διατάξεις των δύο αυτών κειμένων μεταξύ άλλων προβλέπονται η υποχρεωτική παροχής εκπαίδευσης στους κρατούμενους, η προσαρμογή της εκπαίδευσης στην προσωπικότητα κάθε κρατούμενου και η απαιτούμενη ιδιαίτερη προσοχή σε κατηγορίες ανήλικων κρατουμένων όπως είναι οι αλλοδαποί, οι αναλφάβητοι ή οι ανήλικοι με ειδικές πολιτιστικές ή εθνικές ανάγκες.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το δικαίωμα στην εκπαίδευση προστατεύεται από δύο δεσμευτικής ισχύος κείμενα, την ΕΣΔΑ (άρθρο 2 Πρόσθετου Πρωτοκόλλου ΕΣΔΑ) και τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (άρθρο 14). Για τους κρατούμενους το δικαίωμα αυτό προστατεύεται ειδικότερα, χωρίς νομική ισχύ ωστόσο, στα Πρότυπα-Κανόνες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων του ΣτΕυρ (CPT) και στους Ευρωπαϊκούς Σωφρονιστικούς Κανόνες. Στα κείμενα αυτά υπογραμμίζεται μεταξύ άλλων η ανάγκη ενός ολοκληρωμένου προγράμματος εκπαίδευσης, που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των κρατουμένων με στόχο τη μελλοντική κοινωνική επανένταξη τους, ενώ και εδώ επισημαίνεται ότι χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής ορισμένες κατηγορίες κρατουμένων.

Το δικαίωμα στη δωρεάν εκπαίδευση σε εθνικό επίπεδο κατοχυρώνεται για τους Έλληνες πολίτες στο άρθρο 16 του ελληνικού Συντάγματος. Η ειδικότερη προστασία του δικαιώματος αυτού για τους κρατούμενους παρέχεται, κατά κύριο λόγο, από τον ελληνικό Σωφρονιστικό Κώδικα. Ενδεικτικά, στο άρθρο 35 προσδιορίζονται αναλυτικά οι όροι και προϋποθέσεις της εκπαίδευσης και μεταξύ άλλων ορίζεται ότι στόχος είναι η απόκτηση ή συμπλήρωση εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων, καθώς και η επαγγελματική κατάρτιση των κρατουμένων, ότι λαμβάνονται ειδικές προβλέψεις για ορισμένες ομάδες κρατουμένων, ενώ δίνεται η δυνατότητα συνέχισης των σπουδών στη δευτεροβάθμια ή τριτοβάθμια εκπαίδευση μέσω εκπαιδευτικών αδειών. Ακόμα, σχετικές διατάξεις εντοπίζονται και στον Εσωτερικό Κανονισμό των Φυλακών, όπου μεταξύ άλλων προβλέπεται η οργάνωση σε κάθε κατάστημα προγραμμάτων εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης σε συνεργασία με ειδικά κέντρα κατάρτισης και η δυνατότητα συνέχισης των σπουδών των κρατουμένων εκτός καταστήματος με τη χορήγηση εκπαιδευτικών αδειών.

Τέλος, πρέπει να γίνει αναφορά στο άρθρο 31 του Ν. 4521/2018, (Ν. Παρασκευόπουλου) άρθρο που αποτελεί σύμφωνα με τα λεγόμενα του κ. Πέτρου Δαμιανού, διευθυντή του Γυμνασίου και Λυκείου που λειτουργεί εντός του Ειδικού Καταστήματος Κράτησης Νέων Αυλώνα, «μία ριζοσπαστική τομή, ένα σταθμό στον πολιτισμό μας, μία κατάκτηση της Κοινωνίας» καθώς ουσιαστικά «γίνεται πράξη το δικαίωμα του κάθε κρατούμενου στην εκπαίδευση και τη γνώση» Με το άρθρο αυτό προβλέπεται η ίδρυση σε κάθε κατάστημα κράτησης μονάδων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Δημοτικό Σχολείο, Γυμνάσιο ή Σ.Δ.Ε., ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ.), Δημόσιων Ινστιτούτων υποχρεωτικής Επαγγελματικής Κατάρτισης (Δ.Ι.Ε.Κ.), Δ.Ι.Ε.Κ. ενηλίκων αποφοίτων υποχρεωτικής εκπαίδευσης ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων και Τμημάτων εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας. Η αξία της συγκεκριμένης νομοθετικής παρέμβασης έγκειται στη καθολικότητα της , διότι αναφέρεται σε όλες τις φυλακές και σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες εκπαίδευσης. Αφορά όλους τους κρατούμενους που επιθυμούν να σπουδάσουν

Στη χώρα μας η εισαγωγή εκπαιδευτικών προγραμμάτων και προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης κρατουμένων στις φυλακές ξεκίνησε το 1985 από την τότε Γενική Γραμματεία Λαϊκής Επιμόρφωσης (Γ.Γ.Λ.Ε) σε συνεργασία με το Υπουργείο Δικαιοσύνης.Την πενταετία 2003 - 2008, τα αντικείμενα των εκπαιδευτικών προγραμμάτων της Γ.Γ.Ε.Ε. διευρύνονται, περιλαμβάνουν πλέον και ψυχοκοινωνική υποστήριξη των κρατουμένων και υλοποιούνται στο πλαίσιο της δομής των Κέντρων Εκπαίδευσης Ενηλίκων (Κ.Ε.Ε.) που ξεκίνησαν τη λειτουργία τους το 2003[10]. Σταδιακά, τα προγράμματα μη τυπικής εκπαίδευσης στις φυλακές μειώνονται σημαντικά και υλοποιούνται κυρίως από Μ.Κ.Ο., εθελοντικές οργανώσεις και εθελοντές, αλλά και από τα Κέντρα Διά Βίου Μάθησης (Κ.Δ.Β.Μ.), τη μετεξέλιξη των Κ.Ε.Ε., κατά περιόδους και ανάλογα με τη δυνατότητα ύπαρξης της σχετικής χρηματοδότησης[11]. Επίσης, το 2004 κάνουν την εμφάνισή τους στις φυλακές τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας (Σ.Δ.Ε), δίνοντας την ευκαιρία σε όσους κρατούμενους δεν έχουν ολοκληρώσει την υποχρεωτική εκπαίδευση, να συνεχίσουν τις σπουδές τους και να αποκτήσουν τίτλο ισότιμο με το απολυτήριο γυμνασίου.

 

Από το 2015 αρχίζει να αλλάζει η εικόνα του σωφρονιστικού συστήματος ως προς την πρόσβαση των κρατουμένων στην εκπαίδευση. Μέσω πρωτοβουλιών του Υπουργείου Δικαιοσύνης και του Υπουργείου Παιδείας σε συνεργασία με διάφορους φορείς, όπως το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, προωθούνται δράσεις με σκοπό την παροχή βασικών γνώσεων ελληνικής γλώσσας στους αλλοδαπούς κρατούμενους. Επίσης, ενισχύθηκε η πρόσβαση των κρατουμένων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με την υποστήριξη του θεσμού της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης φοιτητών-κρατουμένων μέσω της ηλεκτρονικής επιτήρησης, των εκπαιδευτικών αδειών και της δυνατότητας συμμετοχής στις εξετάσεις. Άξια αναφοράς είναι επίσης η υπογραφή συμφωνίας συνεργασίας της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής με το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, σύμφωνα με την οποία προβλέπεται η χορήγηση ετησίως 20 υποτροφιών για τη φοίτηση κρατουμένων σε προπτυχιακά προγράμματα.

Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα βήματα των τελευταίων χρόνων είναι η ίδρυση πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων σχολείων και Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας σε πολλές φυλακές σ’ όλη την Ελλάδα, μία εξέλιξη θετική που φαίνεται να προσανατολίζεται προς τις επιταγές του Ν. 4521/2018 περί αναβάθμισης και επέκτασης της λειτουργίας των σχολείων στις φυλακές. Έτσι, το 2019, σύμφωνα με την απάντηση της ελληνικής κυβέρνησης στην έκθεση της Επιτροπής Πρόληψης των Βασανιστηρίων του ΣτΕυρ για την επίσκεψή της στη χώρα μας το ίδιο έτος, την έναρξη της σχολικής χρονιάς 2019-2020 λειτουργούν εκπαιδευτικές μονάδες σε 19 από τα 34 καταστήματα κράτησης της χώρας.

Βέβαια  από τελευταία στοιχεία που μας δίνονται από την επερώτηση 44 βουλευτών του Συριζα-ΠΣ (5 Δεκεμβρίου 2019) ότι τα ΣΔΕ των σωφρονιστικών καταστημάτων Κορυδαλλού εχουν να λάβουν χρηματοδότηση 3 χρόνια, με ότι αυτό συνεπάγεται και ότι δεν έχει ιδρυθεί καμια σχολική μονάδα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ουτε στις γυναικείες ούτε στις ανδρικές φυλακές. (κενά σε εκπαιδευτικό προσωπικό, συρρίκνωση του εκπαιδευτικού χρόνου, καταστρατηγηση των εκπαιδευτικών δικαιωμάτων των κρατουμένων. Από έγγραφο προς το υπουργείο της Β ΕΛΜΕ Πειραιά  πληροφορούμαστε ότι οσοι ενδιαφέρονται να φοιτήσουν στην δευτεροβάθμια χαρακτηρίζονται ως κατ ιδίαν και εξετάζονται στη σχολική ύλη στο τέλος του έτους.. Δηλαδή δεν τους παρεχεται κάποια εκπαίδευση αλλά διαβάζουν μόνοι τους.

 Οι φυλακές ανηλίκων στην Ελλάδα

 Στην Ελλάδα υπάρχουν πέντε φυλακές ανηλίκων: Τέσσερις για αγόρια (σε Αυλώνα, Θεσσαλονίκη, Βόλο και Κασσαβέτεια) και μία για κορίτσια (στον Ελαιώνα Θηβών).​

 • Στις φυλακές αυτές κρατούνται σήμερα περίπου 700 παιδιά και νέοι 15-25 ετών που καταδικάστηκαν για κάτι που έκαναν όταν ήταν ανήλικοι.​

 • Τα πιο συνηθισμένα αδικήματα των ανήλικων κρατουμένων είναι κλοπή-ληστεία, ξυλοδαρμός, ναρκωτικά και παράνομη είσοδος στην χώρα.​

 • Η συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών που μπαίνουν φυλακή προέρχεται από τις κατώτερες κοινωνικές και οικονομικές τάξεις (μετανάστες, τσιγγάνοι και παιδιά ορφανά ή πάμφτωχων οικογενειών).​

 • Σύμφωνα με τον Συνήγορο του Παιδιού (που έχει κάνει αυτοψίες) οι φυλακές ανηλίκων έχουν κακή υγιεινή, πολύ παλιές εγκαταστάσεις και δεν έχουν αρκετό προσωπικό (φύλακες, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί). ​

 •Το 45% των παιδιών που αποφυλακίζονται επιστρέφουν στην παρανομία και ξαναμπαίνουν στη φυλακή.​

 • Ο νόμος προβλέπει για τους ανήλικους μια ολόκληρη σειρά από εναλλακτικές «ποινές» αντί για τη φυλάκιση (ειδικά προγράμματα για τοξικομανείς, ανάθεση σε ανάδοχες οικογένειες ή επιμελητές ανηλίκων, ιδρύματα ανηλίκων κ.α.). Τα προγράμματα αυτά, όμως, δεν χρηματοδοτούνται επαρκώς και γι’ αυτό υπολειτουργούν. Έτσι τα δικαστήρια αρκούνται στην εύκολη «λύση»: παιδιά στη φυλακή.​

• Πολλές οργανώσεις (Συνήγορος του Παιδιού, Άρσις κ.α.) έχουν ως αίτημα την κατάργηση των φυλακών ανηλίκων και την αντικατάσταση τους με πιο αποτελεσματικά και ανθρώπινα μέτρα. «Η φυλάκιση των παιδιών αυτών αποτελεί την κορύφωση ενός συνεχούς κοινωνικού αποκλεισμού που έχει ξεκινήσει από πολύ νωρίς», εξηγεί ο κ. Βασίλης Καρύδης (καθηγητής Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου). «Το θέμα είναι τα παιδιά αυτά να βρεθούν σε περιβάλλον όπου δε θα ανακυκλώνονται οι συνθήκες βίας και εκμετάλλευσης. Δεν μπορεί η φυλακή, ένα αφύσικο περιβάλλον, να δημιουργεί ομαλές συνθήκες. Η φυλάκιση ανηλίκων μπορεί να καταργηθεί. Έτσι καταργήθηκαν και άλλοι θεσμοί που κάποτε θεωρούνταν αναγκαίοι, όπως είναι η θανατική ποινή και τα βασανιστήρια. Θα βρούμε τρόπους. Ας δοκιμάσουμε εναλλακτικά μέτρα. Κάποια στιγμή η στέρηση της ελευθερίας πρέπει να πάει στο μουσείο της ιστορίας». ​

13/05/2015

Ανήλικοι, στους οποίους μπορεί να επιβληθεί κάποιου είδους ποινή ή μέτρο θεωρούνται κατά το ποινικό δίκαιο όσοι είναι από 12 έως 18 ετών. Ποινικά αδικήματα που τελούνται από παιδιά κάτω των 12 ετών παραμένουν ατιμώρητα.

Περαιτέρω, οι ανήλικοι χωρίζονται σε 2 κατηγορίες, α) αυτούς από 12 έως 15 ετών και β) αυτούς από 15 έως 18 ετών.

Στην πρώτη κατηγορία (12-15) επιβάλλονται μόνο αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα ενώ στη δεύτερη (15-18) μπορεί να επιβληθεί εκτός από αναμορφωτικά/θεραπευτικά μέτρα και ο εγκλεισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων. Τα αναμορφωτικά μέτρα, ανάλογα τη βαρύτητα του αδικήματος και το βαθμό ανάπτυξης του ανηλίκου, μπορεί να είναι από μια απλή επίπληξη έως και η αφαίρεση της επιμέλειας από τους γονείς. 

Τα θεραπευτικά μέτρα μπορεί να είναι επίσης η υποχρεωτική παρακολούθηση συμβουλευτικού θεραπευτικού προγράμματος έως και η ανάθεση της επιμέλειας σε ανάδοχη οικογένεια ή επιμελητή ανηλίκων. Ο περιορισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων μπορεί να επιβληθεί σε περίπτωση που ο ανήλικος τελέσει κακούργημα.

Ο ανήλικος ύποπτος ή κατηγορούμενος απολαμβάνει αυξημένη προστασία από το νόμο με διευρυμένα δικαιώματα καθ’ όλη την ποινική διαδικασία. Έχει δικαίωμα συνδρομής σε όλα τα στάδια της ποινικής δίωξης τόσο από δικηγόρο όσο και από τον ασκούντα την επιμέλεια του.

 Στοιχεία κριτικής για τη λειτουργία της εκπαίδευσης στις φυλακές.

 Με βάση τα στοιχεία που μας δίνει ο Ν. Αρμένης σε άρθρο του σε περιοδικό του χώρου (Theartofthecrime) (Μάιος 2018), στον χώρο των φυλακών  λειτουργούν έντεκα ΣΔΕ, δύο Γυμνάσια τυπικής εκπαίδευσης, ένα Λύκειο, έξι Δημοτικά Σχολεία και μερικά ΙΕΚ. Το σύνολο των εκπαιδευόμενων ανέρχεται κοντά στους 1.000 επί συνόλου περίπου 10.000 κρατουμένων, εκ των οποίων οι 180 είναι μαθητές των σχολείων του ΕΚΝΝΑ. Δηλαδή, το 10% των κρατουμένων στις ελληνικές φυλακές φοιτά σε κάποια εκπαιδευτική δομή, όταν ειδικά στο Δημοτικό Σχολείο του Ειδικού Καταστήματος Κράτησης Νέων Αυλώνα (στο εξής ΕΚΚΝΑ) το ποσοστό των μαθητών προσεγγίζει το 80% των κρατουμένων (180 μαθητές επί συνόλου 225 κρατουμένων). 

Σύμφωνα με τον  εκπαιδευτικό αν και το  ελληνικό μοντέλο φαίνεται προοδευτικό γιατί τα σχολεία ανήκουν στο υπουργείο Παιδείας και οι δάσκαλοι είναι ανεξάρτητοι να κάνουν τη δουλειά τους όπως οι ίδιοι θεωρούν παιδαγωγικά σωστό, χωρίς να είναι απομονωμένοι από τον φυσικό τους χώρο. Έχουν στα χέρια τους όλο τον παιδαγωγικό οπλισμό που διαθέτει και ο δάσκαλος ενός κανονικού σχολείου. Ωστόσο, το μοντέλο αυτό δείχνει να μην λειτουργεί για μία σειρά λόγων.

Τίς πταίει;

Πρώτον, κανείς δεν έχει προβεί σε μία σοβαρή διερεύνηση των εκπαιδευτικών αναγκών των κρατουμένων, έτσι ώστε να ιδρύσει δομές οι οποίες να ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους.

Δεύτερον, το σχολείο ιδρύεται μεν με σχετική ευκολία, δεν θωρακίζεται ωστόσο θεσμικά. Εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, υπόκειται σε τέτοιους περιορισμούς σε σημείο να υπολειτουργεί, αντί να επιτελεί τον ρόλο της «ναυαρχίδας» της σωφρονιστικής πολιτικής.

Τρίτον, υπάρχει παντελής έλλειψη στοιχείων αναφορικά με την υποτροπή των κρατουμένων που ήρθαν σε επαφή με εκπαιδευτικές δομές εντός πλαισίου φυλακής. Ουσιαστικά βαδίζουμε στα τυφλά, χωρίς να γνωρίζουμε το καταγεγραμμένο αποτύπωμα που άφησε η εκπαιδευτική δομή στη μετέπειτα ζωή του κρατούμενου. Ίσως αυτό να αποτελεί το κρισιμότερο στοιχείο, για να δούμε εν τέλει αν κάνουμε σωστά τη δουλειά μας σε όλα τα επίπεδα.

Τέταρτον, απαιτείται ορθή αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού. Πρέπει επιτέλους να γίνει κατανοητό πως ο δάσκαλος των φυλακών αποτελεί μία ειδική κατηγορία. Δεν είναι ούτε ο τυπικός δάσκαλος, ούτε ο εκπαιδευτής ενηλίκων, ούτε πολλώ μάλλον ο δάσκαλος της ελληνικής γλώσσας για ξένους. Είναι ο Άνθρωπος-Επιστήμονας σε συνεργασία με το υπόλοιπο προσωπικό της φυλακής, θα προσπαθήσει να κλείσει τον κύκλο της υποτροπής. Αυτός είναι ο ρόλος και το λειτούργημά του και γι’ αυτό θα πρέπει να επιμορφωθεί αναλόγως.

Πέμπτον, θα πρέπει να δώσουμε μία σαφή απάντηση  για το τι ακριβώς θέλουμε να πετύχουμε με τα σχολεία των φυλακών. Πρωτίστως, ωστόσο, πρέπει να συμφωνήσουμε ως Πολιτεία και ως κοινωνία  ποια ιδιότητα του εγκλείστου προέχει: αυτή του κρατούμενου ή αυτή του μαθητή;

Έκτον, σύμφωνα με το υπάρχον πλαίσιο, η επιλογή των μαθητών δεν γίνεται από εκπαιδευτικούς, αλλά από άλλους υπηρεσιακούς παράγοντες. Συνήθως τα κριτήρια είναι αόριστα και αφορούν στο αν ο κρατούμενος είναι “safe”, με ό,τι αυτό σημαίνει. Έτσι, η πρόσβαση στην εκπαίδευση προορίζεται μόνο για την «αφρόκρεμα» των κρατουμένων, όσων δηλαδή φέρουν εκείνα ακριβώς τα χαρακτηριστικά που υποδηλώνουν ότι σε μεγάλο ποσοστό δεν θα έχουν υποτροπές στο μέλλον.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Τελειώνοντας την παρέμβαση μου θέλω να πω ότι ένα μεγάλο μέρος της παραβατικότητας κυρίως της παραβατικότητας των ανηλίκων συνδέεται στενά με τις κοινωνικο-πολιτικές στρατηγικές που εφαρμόζονται  τη κοινωνικό-οικονομική περιθωριοποίηση και τη φτώχεια

Οι ανήλικοι παραβάτες συχνά προέρχονται από οικογένειες ή κοινότητες που βιώνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό. Σε συνδυασμό με τις κυρίαρχες, ωφελιμιστικές αξίες,. όπως όπως ο ατομικισμός κι η ανταγωνιστικότητα.

Ο όρος «κοινωνικός αποκλεισμός» αναφέρεται στην περιθωριοποίηση ατόμων ή ομάδων, με αποτέλεσμα τη στέρηση των ευκαιριών, των δυνατοτήτων και των δικαιωμάτων τους να συμμετέχουν στις κοινωνικές λειτουργίες, διαδικασίες και εξελίξεις. Οι κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες συνήθως αποκλείονται από τον εργασιακό στίβο. Η παραβατική συμπεριφορά είναι απόρροια του κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ παράλληλα συντελεί στη διαιώνισή του, τόσο λόγω των συνεπειών της στην εξέλιξη της ζωής των νέων όσο και λόγω της πιθανής φυλάκισής τους και του στιγματισμού που ακολουθεί.

Οι παραβατικοί πληθυσμοί ζουν συχνά σε συνθήκες κοινωνικής περιθωριοποίησης και αποστέρησης που προηγούνται της φυλάκισης τους και δεν είναι τυχαία η ταξική υπεκπροσώπηση των υποτελών τάξεων και κοινωνικών ομάδων στις φυλακές.  Παράδειγμα η γνωστηυπερεκπροσώπηση των εγχρωμων πληθυσμών στις αμερικανικές φυλακές αλλά για να ερθουμε στα καθημας η «αόρατη» υπερεκπροσώπιση των Ρομά στις ελληνικές φυλακές .  Από έρευνα που εχει δημοσιεύσει ο Ηλίας Ασημακόπουλος για το Κατάστημα ΚρατησηςΚορυδαλού το 30% των ημεδαπών κρατουμένων προέρχεται απο τους Ρομα που αποτελούν το 3-4% του γενικού πληθυσμού  Η υπερεκπροσώπηση των Ρομά είναι ακόμα μεγαλύτερη στις φυλακές γυναικών. Αναφέρεται ότι στις 30 Σεπτ2018 στο ΚαταστημαΚρατησης Κορυδαλλού ΙΙ κρατούνταν συνολικά 150 γυναικες. Οι 102 ήταν Ελληνίδες υπήκοοι και από αυτές οι 50 (49%) ήταν Ρομά. Αυτό το ευρημα επιβεβαιώνει την υπόθεση ότι οσο πιο ευαλωτη  είναι μια ομάδα τόσο αυξάνεται η υπερεκπροσώπιση της στις φυλακές. 

***************************

 

B a z a a r
Υπάρχω, δεν έχω χαθεί τελείως, δεν έχω ξεχαστεί

 

Η κίνηση πολιτών «Στάση στο Καλαμάκι» και η «Αλληλεγγύη για Όλους» οργανώνουν στον Πολυχώρο της «Στάσης στο Καλαμάκι», Παλαμηδίου 12-16 στο Κάτω Καλαμάκι, 3ήμερο Bazaar με Χειροποίητες κούκλες από τις κρατούμενες των Γυναικείων φυλακών Θήβας και Χειροτεχνίες από τα παιδιά των Φυλακών Ανηλίκων Αυλώνα.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Παρασκευή 17 Ιουνίου

18.00 - 23.00  Εγκαίνια - Παζάρι για να διατεθούν κούκλες και χειροτεχνίες.

Στις 20.00 θα γίνει προβολή του ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή «Κλειστοί χώροι - Τα περιστέρια του Κορυδαλλού».

Θα ακολουθήσει συζήτηση – συμμετέχουν:

Πάνος Λάμπρου: δημοσιογράφος, εκπρόσωπος της «Πρωτοβουλίας για τα δικαιώματα των κρατουμένων»,

Μιχάλης Υδραίος: συντονιστής της Πρωτοβουλίας «Αλληλεγγύη για Όλους»

Εύα Χειλαδάκη: Υπεύθυνη του προγράμματος «Λόγος και Ύφασμα» της «ΑΡΣΙΣ Κοινωνική οργάνωση υποστήριξης νέων», η οποία και θα μας προβάλλει σειρά δικών της φωτογραφιών από τη δουλειά στο εργαστήριο των φυλακών.

Η βραδιά θα κλείσει με ποτό και ζωντανή λαϊκή μουσική. 

Σαββάτο 18 Ιουνίου

11.00-13.00 Πρωινός καφές - Παζάρι

16.00-23.00 Παζάρι.

Στις 20.00 θα γίνει προβολή του ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή «Κλειστοί χώροι - Τα περιστέρια του Κορυδαλλού».

Θα ακολουθήσει συζήτηση – συμμετέχουν:

Σίσσυ Βωβού: εκπρόσωπος της φεμινιστικής συλλογικότητας «Μωβ»,

Θωμάς Γιούργας: καθηγητής φιλοσοφίας, μέλος της «Στάσης»,

Πέτρος Δαμιανός: Διευθυντής του Σχολείου των Φυλακών Ανηλίκων Αυλώνα,

Γεωργία Πετράκη: Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πάντειο πανεπιστήμιο.

Η βραδιά θα κλείσει και πάλι με ποτό και μουσική.

Κυριακή 19 Ιουνίου

11.00-15.00 Πρωινός καφές – Παζάρι.

Τα έσοδα από τις πωλήσεις των έργων θα αποδοθούν ξεχωριστά σε κάθε δημιουργό του. Το εργαστήριο κούκλας των φυλακών λειτουργεί στο πλαίσιο του προγράμματος «Λόγος και Ύφασμα» της «ΑΡΣΙΣ Κοινωνική οργάνωση υποστήριξης νέων».

.

Ο οραματιστής του απόλυτου ξυπνά τον "Κύκλωπα"

Αναδημοσίευση άρθρου του μέλους της "Στάσης" Τάκη Μαστρογιαννόπουλου για το βιβλίο του επίσης μέλους μας Γιώργου Μήλλα «Το ξύπνημα του Κύκλωπα», εκδόσεις Θεμέλιο, 2012. Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Η Εποχή» 29/5/2020.

_______________________________

Διάβασα και πάλι το βιβλίο του Γιώργου Μήλλα, ενός αγαπημένου συντρόφου ο οποίος έχει αφιερώσει όλη τη μακρόχρονη πολιτική του διαδρομή στην ανανεωτική αριστερά. Το βιβλίο του Γ. Μήλλα, «Το ξύπνημα του Κύκλωπα» αναφέρεται στη μεγάλη απεργία των μεταλλωρύχων της Σερίφου, τον Αύγουστο του 1916, που κατέληξε στην αιματηρή καταστολή της, καθώς και στη δράση του ήρωα του βιβλίου, του «Κωνσταντή», προέδρου του συνδικάτου των εργατών, ο οποίος στην πραγματική ζωή ήταν ο αναρχικός συνδικαλιστής Κωνσταντίνος Σπέρας.

Δεν πρόκειται βέβαια για βιβλίο ιστορίας αν και αναφέρεται με συνέπεια στα ιστορικά γεγονότα. Έχει όλες τις αρετές ενός μυθιστορήματος αν και δεν είναι ένα απλό μυθιστόρημα. Πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα το οποίο στην κυριολεξία διαβάζεται μια κι έξω.

Σε μια περίοδο που οι εργατικοί αγώνες και η συμμετοχή στο συνδικαλιστικό κίνημα λοιδορούνται από τους απανταχού θιασώτες των νεοφιλελεύθερων μονοδρόμων ο Μήλλας μας θύμισε, με το δικό του γλαφυρό μυθιστορηματικό τρόπο, τον ηρωισμό, την ανιδιοτέλεια και τη συντροφικότητα των πρώτων χρόνων του εργατικού συνδικαλισμού.

 

Ο Κωνσταντής του μυθιστορήματος, όπως και ο Κωνσταντίνος Σπέρας, γεννήθηκε στη Σέριφο αλλά πήγε γυμνάσιο στη γαλλική σχολή της Αλεξάνδρειας, στην Αίγυπτο. Έτσι, έμαθε να μιλά γαλλικά και αραβικά. Μετά το σχολείο έπιασε δουλειά σε καπνεργοστάσια. Σύντομα ασχολήθηκε και με το συνδικαλιστικό κίνημα. Υιοθέτησε, μάλιστα, τις ελκτικές τα χρόνια εκείνα αναρχοσυνδικαλιστικές ιδέες και έγινε, σύμφωνα και με τον εύστοχο χαρακτηρισμό του Μαρξ, ένας Οραματιστής του Απόλυτου.

Ο Κωνσταντής από τα εφηβικά του χρόνια -σύντομα επέστρεψε στην Ελλάδα- αφοσιώθηκε στο εργατικό κίνημα. Έτσι, όταν οι πατριώτες του τον κάλεσαν για να τους βοηθήσει να φτιάξουν ένα εργατικό σωματείο για να διεκδικήσουν τα νόμιμα δικαιώματα τους δεν δίστασε ούτε στιγμή. Εδώ αρχίζει και η μυθιστορηματική αφήγηση του Γ. Μήλλα. Περιγράφει με ζωηρά χρώματα τη σχεδόν μυστική άφιξη και την πρώτη συνάντηση του Κωνσταντή στο νησί. Όπως μονολογεί και ο ήρωας του βιβλίου: «Ανάποδα που είναι φτιαγμένος ο κόσμος. Εμείς που ζητάμε να εφαρμοστεί ο νόμος να κρυβόμαστε από αυτούς που τον καταπατούν». Ο Βασίλης, εργάτης στα ορυχεία, η γυναίκα του Ελένη και ο γιος τους Κοσμάς είναι οι πρώτοι που τον περιμένουν και τον φιλοξενούν στο φτωχικό σπίτι τους.

Η περιγραφή του Μήλλα μου θύμισε εκείνη την περίφημη ταινία του Μονιτσέλι με τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, «Οι σύντροφοι», που περιέγραφε τη ζωή ενός ιταλού αγωνιστή που ταξίδευε από πόλη σε πόλη για να βοηθά τους άπειρους εργάτες. Ο σύντροφος της ταινίας ταξίδευε, χωρίς να πληρώνει βέβαια εισιτήριο, με το τρένο. Ανεπτυγμένη βιομηχανικά χώρα η Ιταλία. Ο ήρωας του Μήλλα το μόνο που μπορούσε να χρησιμοποιεί στο φτωχό ελληνικό νησί των Κυκλάδων για να συναντήσει τους μεταλλωρύχους ήταν ένα γαϊδούρι ή ένα μουλάρι.

 

Ιδρύθηκε «συντικάτο»

 

Ο Κωνσταντής τελικά τα κατάφερε. Οι εργάτες έφτιαξαν το δικό τους «συντικάτο». «Σήμερον την 24ην Ιουλίου 1916 συνελθόντες (...) ιδρύομεν Σωματείον Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου...».

Η δημιουργία του σωματείου γέμισε ελπίδες τους πάμφτωχους εργάτες που δούλευαν σε άθλιες συνθήκες στις στοές των ορυχείων του γερμανού εργοδότη Γκρόμαν. Έκαναν μάλιστα το επόμενο βήμα. Τον Αύγουστο του 1916 ξέσπασε η μεγάλη απεργία. Η απεργία βρέθηκε αντιμέτωπη με όλο το σύστημα τόσο της τοπικής όσο και της κεντρικής εξουσίας. Το αποτέλεσμα ήταν η αιματηρή σύγκρουση, ένας πραγματικός πόλεμος, με τους βασιλικούς χωροφύλακες και τους μπράβους της εταιρίας

Οι δολοφονίες εργατών από τους πυροβολισμούς των χωροφυλάκων οδήγησαν σε εξέγερση που αγκάλιασε όλο το νησί. Οι γυναίκες βλέποντας τους άντρες και τα παιδιά τους να δολοφονούνται μπήκαν δυναμικά στον αγώνα: «μια ομάδα από εξαγριωμένες γυναίκες με πρόσωπα παραμορφωμένα από το μίσος έρχονται προς το μέρος [του χωροφύλακα] με κομμάτια μετάλλευμα στα χέρια (...) Όση ώρα οι γυναίκες αποτέλειωναν τους δύο επικεφαλής, οι άντρες με πέτρες και φυλλάδες, που στα χέρια τους δούλευαν καλύτερα τα σπαθιά, είχαν εξουδετερώσει κάθε ουσιαστική αντίσταση των χωροφυλάκων που, όταν είδαν τους αρχηγούς τους να γκρεμίζονται στη θάλασσα, πέταξαν τα όπλα στη γύρω περιοχή εγκαταλείποντας ένα νεκρό συνάδελφο τους και δυο σοβαρά τραυματισμένους».

Η απεργία εξελίχθηκε σε αιματηρή εξέγερση. Ο Κωνσταντής «με οπλισμένους απεργούς κατέλαβε το Τηλεγραφείο, την Αστυνομία, το Ειρηνοδικείο και τα άλλα ιδρύματα χωρίς να συναντήσει ουσιαστική αντίσταση». Το τίμημα ήταν βαρύ. Τέσσερις εργάτες και τρεις χωροφύλακες σκοτώθηκαν ενώ πολλοί κάτοικοι, κυρίως εργάτες τραυματίσθηκαν.

Η κεντρική εξουσία τρομοκρατήθηκε. Η κυβέρνηση Ζαΐμη έστειλε στρατό για να καταστείλει την εξέγερση. Ο στρατός, χωρίς αντίσταση, επανέφερε την «τάξη» στο ταραγμένο νησί.

 

Δεν προσπερνά την ίδια τη ζωή

 

Ο Μήλλας περιγράφει με ζωηρά χρώματα τις συγκρούσεις με τη χωροφυλακή και την εξέγερση που τράνταξε το νησί. Δεν προσπερνά όμως την ίδια τη ζωή. Μέσα στον ορυμαγδό των γεγονότων άνθισε ο έρωτας. Στην ταινία του Μονιτσέλι τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι τον γοήτευσε η πανέμορφη Κλαούντια Καρντινάλε. Ο Κωνσταντής της Σερίφου, νέος άντρας ο ίδιος, ερωτεύεται το πιο όμορφο κορίτσι του νησιού, την Μαρία. Όπως όλοι οι αναρχικοί της εποχής στα ερωτικά θέματα ήταν πολύ συντηρητικός. Ούτε που σκέφθηκε να προχωρήσει. Έτσι, δεν είχαμε μια ιστορία έρωτα και αναρχίας. Η Μαρία στις συγκρούσεις με τη χωροφυλακή θα τραυματιστεί στο πόδι. Στο πρόχειρο ιατρείο ο Κωνσταντής την συναντά για τελευταία φορά: «Θα βλέπω το σημάδι και θα σε θυμάμαι πρόεδρε - είπε σχεδόν ψυθιριστά το κορίτσι στον Κωνσταντή. Ήταν ο αποχαιρετισμός, το τέλος ενός έρωτα που ήταν γραφτό να μιλήσει μόνο με τη γλώσσα των ματιών».

Με το τέλος του πλατωνικού έρωτα έρχεται και τέλος του μεγάλου αγώνα. Ο Κωνσταντής σχεδόν αμέσως συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στις φυλακές της Σύρου Τζιβάρα.

 

Σαν επίλογος

 

Η θυσία των εργατών δεν πήγε χαμένη. Η εργοδοσία και το υπουργείο αποδέχθηκαν τα αιτήματα τους και υπέγραψαν πρωτόκολλο συμφωνίας που καθιέρωνε το οκτάωρο ενώ δέχθηκαν και μια σειρά άλλα αιτήματα.

Ο Κωνσταντής του Μήλλα, όπως και ο Σπέρας της πραγματικής ζωής, αποφυλακίστηκε αλλά σύντομα συνελήφθη και πάλι ως υποκινητής των γεγονότων και φυλακίστηκε στις φυλακές Φιρκά στα Χανιά. Παρέμεινε στη φυλακή για μερικούς μήνες. Από τη φυλακή αυτή έστειλε, τον Ιούνιο του 1917, στην Εκτελεστική Επιτροπή του Εργατικού Κέντρου Χανίων μια επιστολή στην οποία ανέφερε ότι «έν ονόματι της εργατικής αλληλεγγύης προστατεύσατε με. Επί έν έτος σχεδόν υφίσταμαι τα πάνδεινα εις τας φυλακάς χάριν του ιερού εργατικού αγώνος, επί εν σχεδόν έτος εξαντλούμενος σωματικώς και υλικώς, ήδη εξαντλήθην τελειώς».1

Μετά την αποφυλάκιση του συμμετείχε, μέσα στα ταραγμένα χρόνια του μεσοπολέμου, ενεργά στο εργατικό, το σοσιαλιστικό και το αναρχικό κίνημα. Στη διάρκεια της ζωής του φυλακίστηκε και εκτοπίστηκε για πάνω από εκατό φορές!

Το τέλος του ήταν άδοξο. Η μεγαλειώδης και ηρωική ιστορία του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος την περίοδο της αντίστασης είχε, δυστυχώς, και τις μαύρες της σελίδες. Οι αιρετικοί δεν είχαν θέση στο κίνημα. Ο Κωνσταντής δεν έχασε τη ζωή του στις συγκρούσεις με τον ταξικό εχθρό αλλά από τους ίδιους τους συντρόφους του στο εργατικό κίνημα. Δολοφονήθηκε το φθινόπωρο του 1943 πληρώνοντας με την ίδια του τη ζωή το τίμημα να έχει μια διαφορετική, από την «ορθόδοξη», άποψη για το μέλλον αυτής της κοινωνίας.

Στο βιβλίο του Μήλλα συναντήθηκε με ένα επιτυχή τρόπο η λογοτεχνία με την ιστορία. «Το Ξύπνημα του Κύκλωπα» αποτελεί ένα όμορφο βιβλίο -μια πραγματική προσφορά ιδιαίτερα για τα νέα παιδιά- που πρέπει να διαβαστεί τόσο για τις λογοτεχνικές του αρετές όσο και γιατί ανασύρει από τις ξεχασμένες σελίδες της ιστορίας γεγονότα που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε ότι αφορούσαν το μακρινό, σκληρό παρελθόν ενώ δυστυχώς αφορούν και το τραγικό παρόν.

 

Σημείωση:

1.   Η επιστολή του Κ. Σπέρα στο βιβλίο «Η απεργία της Σερίφου», εκδόσεις Βιβλιοπέλαγος, σελ,. 76-77.

 

______

Πηγή: https://www.epohi.gr/article/43239/o-oramatisths-toy-apolytoy-xypna-ton-kyklopa

 

 

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ

Καζίνο στο Ελληνικό: το στοίχημα είναι χαμένο

Άρθρο του Τάκη Μαστρογιαννόπουλου

Το φαινόμενο της καζινο-επέκτασης υποχρεώνει σε οικονομική και κοινωνιολογική ανάλυση. Γιατί τόσο πολλά καζίνο σήμερα; 

Δυστυχώς, η εξέλιξη και ο πολλαπλασιασμός των καζίνο στις ΗΠΑ και διεθνώς αποτελεί ένα δείκτη παρακμής των σύγχρονων οικονομιών και κοινωνιών. Όσο λιγότερη ανάπτυξη έχει ο παραγωγικός τομέας μιας οικονομίας, τόσο μεγαλύτερη είναι η στροφή σε κερδοσκοπικές δραστηριότητες που προσφέρουν γρήγορο και άμεσο κέρδος. Επίσης, όσο μεγαλύτερη είναι η υποαπασχόληση, η ανισότητα και η φτώχεια μεγάλου μέρους του πληθυσμού, τόσο περισσότερο η απελπισία και η απόγνωση εξωθούν στην αναζήτηση μιας καλύτερης τύχης στον τζόγο. Επίσης, οι πόλεις εξουσιοδοτούν περισσότερα καζίνο για τον ίδιο ακριβώς λόγο που τα υπάρχοντα καζίνο εκτοπίζουν ή και κλείνουν άλλες επιχειρήσεις: η αδύναμη εθνική οικονομία. Τα καζίνο υπόσχονται μια νέα και εύκολη ροή εσόδων σε τοπικές δημοτικές αρχές. 

Όμως, η αδύναμη οικονομική ανάκαμψη τελικά συμπιέζει τους προσωπικούς προϋπολογισμούς και για τυχερά παιχνίδια με συνέπεια τα “ταξίδια” στα καζίνο ολοένα να λιγοστεύουν,  ενόσω τα λιγότερα κέρδη κατανέμονται μεταξύ των συνεχώς αυξανόμενων καζίνο. Αυτός είναι και ο λόγος που τα καζίνο που παλιότερα ήταν έξω από τα αστικά κέντρα τώρα σπεύδουν σε αυτά αναζητώντας την εγγύτητα με τους πελάτες. Μόνο που έτσι οδηγούν σε διαλυτικά συμπτώματα τις τοπικές κοινωνίες και τον οικονομικό τους ιστό. Τα καζίνο, εκτός από τη χίμαιρα του εύκολου πλουτισμού προσφέρουν μία απόδραση από την πλήξη και τη μοναξιά σε μία ζώνη ηλεκτρονικών ερεθισμάτων που όμως οδηγούν στον εθισμό και την φτώχεια.

Όχι τυχαία η μισή πελατεία τους είναι άνθρωποι ηλικίας άνω των 50 ετών, ανήκουν στις χαμηλές και μεσαίες εισοδηματικές τάξεις, όχι υψηλού μορφωτικού επιπέδου και είναι διατεθειμένοι να ρισκάρουν περισσότερα για την ψυχική και φυσική υγεία τους.

Αυτό σημαίνει πως το μεγαλύτερο μέρος των κερδών των καζίνο προέρχεται από τους πιο αδύναμους οικονομικά παίκτες, γεγονός που εξηγεί γιατί η βασική πηγή εσόδων τους είναι οι κουλοχέρηδες που χρησιμοποιούν οι μικροί παίκτες.

Τα περί ανάπτυξης της τοπικής οικονομίας και δημιουργίας θέσεων απασχόλησης είναι προσχηματικά και αμφισβητούμενα διεθνώς από εμπειρικές μελέτες. Τα οικονομικά οφέλη είναι μικρά και βραχυχρόνια (μεσοπρόθεσμα είναι ανύπαρκτα), ενώ ο αρνητικός κοινωνικός και οικονομικός αντίκτυπος είναι μεγάλος.

Η αμερικανική εμπειρία διδάσκει πολλά. Τα καζίνο επιδρούν αρνητικά στις γειτονικές αξίες ακινήτων καθώς δεν ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις που δεν παίζουν τυχερά παιχνίδια να ανοίγουν κοντά. Αυτό συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι που επισκέπτονται συχνότερα τα καζίνο δεν αγοράζουν από άλλα καταστήματα και επιχειρήσεις, αφού τα καζίνο φροντίζουν με ένα σωρό εναλλακτικές υπηρεσίες να εξαντλούν τα διαθέσιμα χρήματά των πελατών τους.

Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν πως οι άνθρωποι που ζουν κοντά σε ένα καζίνο έχουν διπλάσιες πιθανότητες να γίνουν εθισμένοι και προβληματικοί παίκτες από τους ανθρώπους που ζουν πάνω από 10 μίλια μακριά. Η διαθεσιμότητα του τζόγου σχετίζεται με αυξημένο πρόβλημα παθολογικής συμπεριφοράς μεταξύ ατόμων στη γειτονιά του καζίνο. Τέλος, η εγγύτητα του τζόγου του καζίνο φαίνεται να σχετίζεται με υψηλότερα ποσοστά πτώχευσης και εγκληματικότητας.

Έτσι, καθώς οι πόλεις και οι δήμοι στράφηκαν σε τυχερά παιχνίδια για να ξεφύγουν από τα προβλήματά τους, στην πορεία ανακαλύπτουν ότι έχουν αποδεχτεί ένα χαμένο στοίχημα: οι τοπικές οικονομίες δείχνουν χειρότερες από ποτέ, οι κάτοικοι της περιοχής δελεάστηκαν σε νέες μορφές αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς και αντί για αύξηση, η ροή των μετρητών τους ακολουθεί πτωτική πορεία. 

Καζίνο και εγκληματικότητα

Στα πρώτα 15 χρόνια λειτουργίας του Καζίνου στην Atlantic City (Ατλάντικ Σίτι των Ηνωμένων Πολιτειών) η εγκληματικότητα αυξήθηκε 199% (!)

Στα 1978 άνοιξε στην Atlantic City το πρώτο καζίνο στις ανατολικές πολιτείες των ΗΠΑ για να ακολουθήσουν και άλλα. Μαζί με αυτά αναπτύχθηκε η διαφθορά και ο υπόκοσμος. Ο τζόγος της πόλης πέρασε στα χέρια του γκάνγκστερ Νικοντέμο Σκάρφο της αμερικανικής Μαφίας. 

Ποιος έχει αμφιβολία ότι με το Καζίνο στο Ελληνικό θα ενισχυθεί ο ήδη πανίσχυρος υπόκοσμος της νύχτας αλλά και της ημέρας σε όλα τα νότια προάστια; (να θυμίσουμε μόνον ότι οι εκτελέσεις δολοφονικών «συμβολαίων» έχουν πάρει στα νότια προάστια διαστάσεις επιδημίας)

Ποιος θα προστατεύσει, ιδιαίτερα τη νεολαία, από τον εθισμό στον τζόγο, από την καταφυγή στην τοκογλυφία και, σε ακραίες περιπτώσεις, από τα «συμβόλαια θανάτου».

Καζίνο και (καταστροφικός) εθισμός

Το 75% όσων είναι εθισμένοι στον τζόγο στρέφονται στην εγκληματικότητα προκειμένου να χρηματοδοτήσουν την εξάρτηση τους 

Τι λένε όσοι ήταν εθισμένοι στον τζόγο, όπως και σε άλλες εξαρτήσεις;

Η συλλογικότητα «Οασις» η οποία δημιουργήθηκε από άνδρες και γυναίκες εξαρτημένους από το αλκοόλ, τα ναρκωτικά και τα τυχερά παιχνίδια, οι οποίοι έδωσαν και δίνουν την μεγάλη μάχη της απεξάρτησης, έχουν τις δικές τους απαντήσεις για τους μύθους που καλλιεργούνται γύρω από τα «τυχερά» παιχνίδια.

ΟΙ ΜΥΘΟΙ

 

Μύθος: Θα πρέπει να παίζω καθημερινά για να θεωρηθώ εθισμένος.

 

Πραγματικότητα: Ένας εθισμένος τζογαδόρος μπορεί να παίζει συχνά ή σπάνια. Τα τυχερά παιχνίδια είναι «ασθένεια» αν προκαλούν προβλήματα οικονομικά, συναισθηματικά, επαγγελματικά, κοινωνικά.

 

Μύθος: Δεν υπάρχει πρόβλημα όταν ο παίκτης το αντέχει οικονομικά.

 

Πραγματικότητα: Τα προβλήματα δεν είναι μόνον οικονομικά. Ο υπερβολικός χρόνος που σπαταλιέται στον τζόγο οδηγεί στη διάλυση του γάμου, στην απώλεια φίλων, στην απομόνωση, στη μείωση της παραγωγικότητας στη δουλειά, στην κατάθλιψη.

 

Μύθος: Η δυσλειτουργική οικογένεια, ο κακός σύντροφος ή συνέταιρος, η οικονομική κρίση, τα προβλήματα στη δουλειά ή στο σχολείο οδηγούν τον τζογαδόρο στο παιχνίδι.

 

Πραγματικότητα: Όταν ο τζογαδόρος κατηγορεί τους άλλους για τον εθισμό του, αποφεύγει την ανάληψη ευθύνης για τις πράξεις του και δεν θα αναζητήσει θεραπεία.

 

Μύθος: Αν ο εθισμένος δημιούργησε χρέη, πρέπει να τον βοηθήσω οικονομικά, για να «ενεργοποιηθεί» το φιλότιμό του.

 

Πραγματικότητα: Η διάσωση του παίκτη από το χρέος κάνει τα πράγματα χειρότερα, επιτρέποντας τον να συνεχίσει.

 

 

.

 ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ

Η πολιτισμική δυστοπία του Ελληνικού

Αναδημοσίευση από την ΑΥΓΗ της 16/10/19 άρθρου της Μαρίας Βλαζάκη * 

Η εφιαλτική προοπτική που προμηνύει για το πολιτιστικό περιβάλλον και εν γένει τοπίο η αρχιτεκτονική πρόταση για την έκταση του Ελληνικού που προορίζεται για καζίνο δεν μπορεί πλέον να αμφισβητηθεί από κανέναν. Της δήλωσης - ύβρεως περί νέων παρθενώνων ακολούθησε η δυστοπία των μεταλλαγμένων καρυάτιδων, έχοντας ήδη προκαλέσει ευφάνταστα σχόλια, εμπνευσμένες γελοιογραφικές απεικονίσεις και παρατεταμένο θλιβερό γέλιο. Τα νέα επονείδιστα α-πολιτισμικά τοπόσημα (landmarks), ανταγωνιστικά προς τα αρχαία εμβληματικά μνημεία και τις αξίες που αυτά φέρουν, για να σταθούν στο υπέρμετρο ύψος τους, έχουν ανάγκη να τα επικαλούνται ως δήθεν πηγή έμπνευσης. Συνήθης η πρόθεση εκμετάλλευσης από «επενδυτές» των άυλων πολιτιστικών πόρων και συμβολικών αξιών που εμπεριέχονται στους τόπους και η ιδεολογική κατάχρησή τους από στρατευμένα πολιτικά δεκανίκια.

Ταυτόχρονα, η εμπέδωση των νέων συμβόλων του πολιτισμού της αγοράς προϋποθέτει -εκτός της τρομακτικής αλλοίωσης του τόπου και της προσβολής των πραγματικών συμβόλων / τοποσήμων της Αττικής με εμβληματικότερο για τον πανανθρώπινο πολιτισμό τον ιερό βράχο της Ακρόπολης- και την καταστροφή νεότερων πολιτιστικών κτισμάτων. Οι ουρανοξύστες του καζίνο χωροθετούνται ακριβώς στο σημείο όπου βρίσκεται εδώ και σχεδόν έναν αιώνα το συγκρότημα του κολεγίου, σχεδιασμένο από τον Αμερικανό αρχιτέκτονα Stuart W. Thompson, σημαντικής αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας - αν και παραδόξως δεν κρίθηκε ως τέτοιο, παρά την πλήρως τεκμηριωμένη εισήγηση της υπηρεσίας και την αξιόλογη μελέτη της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Πάνω στα συντρίμμια του προοιωνίζεται η εγκατάσταση των νέων πολιτισμικών τοποσήμων. Ο συμβολισμός είναι αρκούντως εύγλωττος. Το τοπίο της εκτροπής επιβάλλει λήθη και συντίθεται πάνω στην αποδόμηση του πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Προηγούμενες ρυθμίσεις και πρόσφατες ανατροπές

Από αρχαιολογικής πλευράς, η επένδυση του Ελληνικού εξετάστηκε κατά τα διάφορα στάδιά της έως σήμερα, καθώς πρόκειται για μεγάλο ιδιωτικό έργο σε δημόσιο ακίνητο και στον αναπεπταμένο αυτό χώρο υπάρχουν διάσπαρτες αρχαιότητες και νεότερα μνημεία:

1. Αρχικά έγιναν οι κηρύξεις του αρχαιολογικού χώρου του Αγίου Κοσμά (2014) και του ίδιου του χώρου του Ελληνικού (2017). Και ενώ με την πρώτη κήρυξη ουδείς ασχολήθηκε, εκτός των αρχαιολόγων του ΥΠΠΟΑ και των μελών του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, η δεύτερη κήρυξη, υπό μία νέα κυβέρνηση πλέον, ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων προκειμένου να αποφευχθεί, παρότι είναι εκ του νόμου προαπαιτούμενο στάδιο των χωρικών ρυθμίσεων.

2. Στη συνέχεια εγκρίθηκαν από την υπουργό Πολιτισμού κ. Κονιόρδου το Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού - Αγίου Κοσμά και η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Νοέμβριος 2017). Στον όρο 12 της Υπουργικής Απόφασης αναφέρεται: «Σε κάθε περίπτωση το υπέρμετρο ύψος δεν συνάδει με την ύπαρξη αρχαιοτήτων και το ιστορικό αττικό τοπίο και κρίνεται σκόπιμο να επανεξεταστούν τα προτεινόμενα υψηλά κτήρια κατά την εκπόνηση των πολεοδομικών μελετών», όπως είχε διατυπωθεί κατά την προηγηθείσα συνεδρίαση του ΚΑΣ.

3. Ακολούθησε η έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος (ΦΕΚ 35/ΑΑΠ/1.3.2018), μετά από έγκριση του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο στο άρθρο 2, παρ. 3β περιλαμβάνει τα εξής: «Ειδικότερα, για την καλύτερη δυνατή ένταξη των υψηλών κτηρίων ειδικής αρχιτεκτονικής σχεδίασης στον άμεσο και ευρύτερο χώρο τους, υιοθετούνται νέα πρότυπα σχεδιασμού που συνδιαλέγονται με το μεσογειακό παραθαλάσσιο αστικό, φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον». Και συνοδεύεται από ειδικό άρθρο 7 για τις αρχαιότητες και τα νεότερα μνημεία του Ελληνικού και του Αγίου Κοσμά.

4. Σύμφωνα με τα διαδικαστικά στάδια, τον Μάιο του 2019 εγκρίθηκε από την υπουργό Πολιτισμού Μ. Ζορμπά και τον υφυπουργό Κ. Στρατή, μετά από σχετική γνωμοδότηση του ΚΑΣ, η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού - Αγίου Κοσμά. Στην Υπουργική Απόφαση περιλαμβάνεται ο όρος 16, που ορίζει να κατατεθούν στις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ προς έγκριση κατά τις διατάξεις του άρθρου 10 του Ν. 3028/2002, όλες οι μελέτες που πρόκειται να ακολουθήσουν για την εφαρμογή του ΣΟΑ, ιδίως δε όσες αφορούν τα υψηλά κτήρια (οριστικό ύψος, οριστική θέση) δυνάμει του άρθρου 2, παρ. 3β, του ίδιου Π.Δ.

5. Μετά την προαναφερθείσα Υπουργική Απόφαση ακολούθησε η πρώτη Κοινή Υπουργική Απόφαση για το Μητροπολιτικό Πάρκο (ΦΕΚ 2792 Β'/4.7.2019), η οποία περιλαμβάνει ειδικό άρθρο 14 για την πολιτιστική κληρονομιά, όπου χαρακτηριστικά προβλέπεται να υποβάλλονται προς έγκριση στις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ οι μελέτες που αφορούν τις όποιες επεμβάσεις στο περιβάλλον των χαρακτηρισμένων κτηρίων ως νεότερων μνημείων.

6. Ταυτόχρονα, εκδόθηκε απόφαση από το Συμβούλιο της Επικρατείας (1305/2019) -με ισχυρή μειοψηφία εννέα συμβούλων-, η οποία απαντά σε προσφυγή πολιτών για την ακύρωση του παραπάνω Π.Δ., αναφερόμενη, μεταξύ άλλων, στο ύψος των υψηλών κτηρίων. Η απόφαση αναφέρεται στο τοπίο και το φυσικό περιβάλλον, κρίνοντας ότι δεν είναι αρμοδιότητα του ΥΠΠΟΑ η προστασία τους, χωρίς να κάνει οποιαδήποτε μνεία σε σχέση με στο άρθρο 2, παρ. 3, όπου ο σχεδιασμός των υψηλών κτηρίων συνδέεται και με το πολιτιστικό περιβάλλον, που αναμφισβήτητα είναι αρμοδιότητα του ΥΠΠΟΑ. Το ΣτΕ εν τέλει δεν ακυρώνει το Π.Δ. Παρ' όλα αυτά, άρχισε να διαδίδεται ευρέως ότι από την εκδοθείσα ΚΥΑ του πάρκου κινδυνεύει για άλλη μια φορά η επένδυση και ότι πρέπει να τροποποιηθεί σύμφωνα με την απόφαση του ΣτΕ. Επίσης, η Ελληνικό Α.Ε. κατέθεσε αίτημα στο υπουργείο Πολιτισμού για τροποποίηση της Υ.Α. του Μαΐου 2019 και περιορισμό του ελέγχου του ΥΠΠΟΑ σε συγκεκριμένα μέτρα γύρω από τα μνημεία, γεγονός το οποίο θα έδινε το έναυσμα να τροποποιηθεί και η ΚΥΑ του Πάρκου. Με τη διάδοση της ψευδούς είδησης ότι έχρηζε επανεξέτασης το θέμα από τα κεντρικά συμβούλια του ΥΠΠΟΑ, δήθεν υπό το φως της απόφασης του ΣτΕ, καθίσταται νομιμοφανής η τροποποίηση τόσο της Υπουργικής Απόφασης Ζορμπά - Στρατή όσο και της επακόλουθης ΚΥΑ, χωρίς να φαίνεται ότι η επανεξέταση είχε σκοπό την πλήρη ικανοποίηση του επενδυτή.

7. Υπό αυτό το πρίσμα, η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεωνεπανεισήχθη στο ΚΑΣ τον Αύγουστο του 2019. Τα μέλη γνωμοδότησαν ομοφώνως υπέρ της τροποποίησης της προηγούμενης γνωμοδότησης και κατ’ αυτόν τον τρόπο αντικαταστάθηκε ο όρος 16 με απαλοιφή του τμήματος που αφορά την κατάθεση στο ΥΠΠΟΑ όλων των μελετών που θα ακολουθήσουν και ιδίως όσων έχουν σχέση με τα υψηλά κτήρια. Περιορίστηκε σημαντικά η αρμοδιότητα του ΥΠΠΟΑ, ως προς την έγκριση των μελλοντικών περιβαλλοντικών μελετών, μόνο εντός των ορίων των κηρυγμένων αρχαιολογικών χώρων και σε ζώνη 20 μέτρων πέριξ αυτών. Στο ίδιο πνεύμα εξετάστηκε η υπόθεση και από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, τα μέλη του οποίου έκριναν ότι δεν απαιτείται έλεγχος των νέων μορφών σε απόσταση μεγαλύτερη των 100 μέτρων πέριξ του κεντρικού κτηρίου του πρώην ανατολικού αερολιμένα, έργο του αρχιτέκτονα Eero Saarinen. Οι γνωμοδοτήσεις στηρίχθηκαν στο ότι το ΥΠΠΟΑ δεν εξετάζει το περιβάλλον, όπως ανέφερε το ΣτΕ. Το φυσικό ναι, το πολιτιστικό όμως; Αγνοήθηκε ο όρος 2 του Π.Δ. που είχε ληφθεί υπόψη από τα μέλη κατά την προηγούμενη γνωμοδότηση του ΚΑΣ λίγους μήνες πριν; Ορισμένα μέλη ήταν τα ίδια. Και το όριο των 20 μέτρων που προστέθηκε και που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις διατάξεις του άρθρου 10 του αρχαιολογικού νόμου για δραστηριότητες πλησίον μνημείων;

Επειδή η περιοχή ανάπτυξης των ουρανοξυστών - καζίνο δεν εμπίπτει μέσα στα όρια που αναφέρονται τελικά στην Υπουργική Απόφαση Μενδώνη (Αύγουστος 2019), τα υψηλά κτήρια, σύμφωνα με τους όρους της ανωτέρω απόφασης, δεν θα υποβληθούν προς εξέταση στο υπουργείο Πολιτισμού. Παρ' όλο που το υπέρογκο μέγεθος τα τοποθετεί εκ των πραγμάτων πλησίον μνημείων και αρχαιολογικών χώρων, εντός και εκτός έκτασης επένδυσης, σύμφωνα με το άρθρο 10 του Ν. 3028/2002. Παρ' όλο που το Π.Δ. αναφέρει ότι ο σχεδιασμός τους πρέπει να συνδιαλέγεται και με το πολιτιστικό περιβάλλον. Έτσι εξηγείται η σπουδή κατάθεσης αίτησης θεραπείας στο ΥΠΠΟΑ: η επενδύτρια εταιρεία φοβόταν την έγκριση από το υπουργείο Πολιτισμού των σχεδίων που σε καμία κρίση κανενός κεντρικού συμβουλίου δεν θα άντεχαν. Αλήθεια, ποια μέλη θα διατύπωναν θετική γνωμοδότηση και θα ενέκριναν μια τέτοια αρχιτεκτονική μελέτη; Ποιοι συνάδελφοι αρχαιολόγοι και καθηγητές μηχανικοί θα ισχυρίζονταν ανερυθρίαστα ότι ο σχεδιασμός αυτός δεν προσβάλλει το ευρύ περιβάλλον των μνημείων; Ότι μάλιστα η χωροθέτηση και η ογκοπλασία τους εντάσσονται αρμονικά σ' αυτό; Ότι τα «νέα πρότυπα σχεδιασμού συνδιαλέγονται με το αττικό και μεσογειακό παραθαλάσσιο αστικό, φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον»; Εκτιμώ ότι δεν θα βρισκόταν κανείς. Ίσως και η εταιρεία την ίδια εκτίμηση είχε κάνει.

8. Συνέπεια των παραπάνω υπήρξε η νέα ΚΥΑ του πάρκου (ΦΕΚ 3294 Β/28.8.2019), η τροποποίηση της οποίας είχε αναδειχθεί εξαρχής σε μείζον ζήτημα, και στο ίδιο πνεύμα ακολούθησαν οι υπόλοιπες ΚΥΑ του ακινήτου, μεταξύ των οποίων η ΚΥΑ των ζωνών ανάπτυξης, που συμπεριλαμβάνει τους «εμπνευσμένους» ουρανοξύστες και αποκλείει την κρίση του ΚΑΣ.

Η γενίκευση μιας εξαίρεσης

Έτσι, με το ίδιο το υπουργείο Πολιτισμού να αποφασίζει την περιστολή των αρμοδιοτήτων του ωρίμασαν οι συνθήκες για τη γενίκευση του παραπάνω ακρωτηριασμού, με την προσθήκη ακόμη ενός άρθρου (του 206) στο λεγόμενο αναπτυξιακό σ/ν του υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, με τη συνυπογραφή της Υπουργού Πολιτισμού. Η διάταξη ανοίγει τον δρόμο για την κατασκευή κτηρίων ειδικής αρχιτεκτονικής σχεδίασης τροποποιώντας σχετικά τον ΝΟΚ, καθιστώντας κανόνα τις ειδικές και όλως κατ’ εξαίρεση διατάξεις του νόμου του Ελληνικού. Τέτοια κτήρια πλέον θα επιτρέπονται οπουδήποτε με την έγκριση του ΥΠΕΝ εφόσον το προβλέπει ειδικός νόμος. Η αρμοδιότητα του ΥΠΠΟΑ περιορίζεται μόνο στους κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους, αγνοώντας προκλητικά τις αναγκαστικές διατάξεις του καίριου άρθρου 10 του αρχαιολογικού νόμου σχετικά με κατασκευές πλησίον μνημείων, παρότι ο προσδιορισμός του "πλησίον" πρέπει να κρίνεται κάθε φορά ad hoc, από τον υπουργό μετά από γνωμοδότηση του ΚΑΣ, βεβαίως σε συνάρτηση με την κλίμακα της σχεδιαζόμενης κατασκευής ή δραστηριότητας. Μάλλον στην πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟΑ διαφεύγουν οι διατάξεις περί έμμεσης βλάβης των μνημείων, αλλιώς δεν εξηγείται η contra legem προσθήκη.

Και τώρα... χωρίς δικαιολογίες

Ήδη εκδόθηκε Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΦΕΚ Α' 145/30.09.2019) και προωθείται στη Βουλή τροποποίηση του νόμου του Ελληνικού με την οποία αναβάλλεται αορίστως η απόδοση των κοινόχρηστων χώρων προς κοινή χρήση, σε αντίθεση με το έως τώρα ισχύον πλαίσιο που προβλέπει την απόδοση αυτών των χώρων ταυτόχρονα με την έκδοση της ΚΥΑ πολεοδομικών ζωνών (ΦΕΚ 3687 Β 2019/3.10.2019). Η απόδοσή τους εναπόκειται πλέον στη διακριτική ευχέρεια της εταιρείας, καθιστώντας την κοινοχρησία απλό ευφημισμό. Η διαχείριση εξακολουθεί να ασκείται από την Ελληνικό Α.Ε. και στη συνέχεια από τη Lamda Development.

Η παραπάνω ρύθμιση παραβιάζει ευθέως το Π.Δ. έγκρισης του ΣΟΑ, στο οποίο ο αρχαιολογικός χώρος της χερσονήσου του Αγίου Κοσμά εντάσσεται (ως αδόμητος) στους κοινόχρηστους χώρους με τη ρητή πρόβλεψη να οργανωθεί σε επισκέψιμο. Είναι ασύμβατος ο συνδυασμός επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου υπό ιδιωτική κυριότητα, νομή, κατοχή, διοίκηση και διαχείριση. Κυρίως όμως προσκρούει στον αρχαιολογικό νόμο, εκ του οποίου προστατεύεται ο δημόσιος χαρακτήρας των χώρων αυτών τοποθετούμενων στο εκτός συναλλαγής πεδίο.

Οι παραπάνω ρυθμίσειςστην υπηρεσία των ιδιωτικών συμφερόντων επί δημοσίου ακινήτου συμπυκνώνουν γλαφυρά το περιβόητο «ξεμπλοκάρισμα της επένδυσης» του Ελληνικού.

Ποιο «δίκαιο της ανάγκης» δικαιολογεί τέτοια παραβίαση κανόνων αναγκαστικού δικαίου που εκπορεύονται ευθέως από το Σύνταγμα; Ποιος κατεπείγων λόγος, ποια κατάσταση εξαίρεσης και ποια απρόβλεπτη ανάγκη τάχα αιτιολογούν τη νομοθέτηση με Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου, πλην της σπουδής να γκρεμιστεί ό,τι με κόπο περισώθηκε. Ο ρεβανσισμός πάντως δεν στοιχειοθετεί νόμιμη αιτία.

* Η Μαρία Βλαζάκη είναι αρχαιολόγος, επίτιμη γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς και πρώην γενική γραμματέας του ΥΠΠΟΑ

.